Solucan Gübresi (Vermicast-Vermicompost) Üretimi Amaçlı

Solucan Yetiştirme


 Vermicompost: 3-6 ay boyunca solucanlar tarafından işlenen gübreye ( Uzman Hocaların dediklerine göre tüm verilen "mamanın" (solucan yemi) solucanların sindirim sisteminden geçmediğinden dolayı) (Vermicompost)-solucan kompostu diye adlandırlır.

Vermicast: 9 ay ve üzeri solucanlar tarafından işlenen gübreye (Solucanların sindirim sisteminden geçen tüm "mamanın") (Vermicast)-Solucan gübresi denir.

Solucanlar hangi amaçla yetiştirilir  ?

Solucanların yetiştirilmesi iki amaçla yapılmaktadır:

Solucan yetiştirmenin birinci amacı: piliç, balık, kilo arttırmaları (ayrıca etin kalitesi) amacıyla verilen yüksek protein içerikli ucuz besin maddesi ya da hayvan yetiştirilmesinde kilo almaları amacıyla işlenmiş ’’ solucan unu’’ olarak verilen yüksek protein değeri taşıyan ve yukarıda belirlenen hayvanların yetiştirmede kullanılan çok değerli bir besindir.  

Solucan yetiştirmenin İkinci amacı: Organik atık veya hayvan  dışkısıyla beslenmeleri esnasında  üretilen Makro ve mikro elementlerle zengin olan ve bünyesinde barındırdığı yüksek miktardaki yararlı mikroorganizmalar bulunduran %100 Organik-Mikrobiyal Solucan gübresi üretmek Vermicast (Vermikompost).

(Son zamanlarda yüksek protein içerikli ‘’solucan unu’’ insanların beslenmesinde kullanılacak solucanların seleksiyonu konusunda yoğun çalışmaların yürütüldüğü bir gerçektir.) Ayrıca, yetiştirilen bu solucanlar balık avında ideal bir yem olarak kullanılmaktadır.

Solucan gübresi üretiminde hangi solucan türleri kullanılabilir?

Bu amaçla kullanılması için en uygun kırmızı  Kaliforniya solucanları ya da yaygın adıyla  (Eisenia Fetida ve Eisenia Andrei) olarak bilinen solucan türüdür. Uzun bir seleksiyon süreci sonucu Amerikan bilim adamları tarafından üretilmiştir. 6 ila 8 cm. uzunluğu olan küçük boyutları ve  1 grama yakın  ağırlığına  rağmen bu tür solucan, akıl almaz hızla üreme tempo neticesinde, başka bir tür solucanlarının vermesinin neredeyse imkansız olan miktarda gübre üretmektedir.

Solucan gübresi elde etmek için hangi  maddeler (atık)  solucan maması olarak kullanılabilir?

Solucanlar, doğal etkenlerin (su, hava ve bakteriler) etkisiyle fermantasyon sürecine tabi tutularak bileşenlerine ayrışma özelliği olan her tür organik atıklarla beslenebilirler. Bunlar arasında evcil hayvanların dışkıları, tahıl atıkları, meyve ve sebze atıkları, kent çöplerinin organik atıkları, yaprak döken ağaçların yaprakları, kanalizasyon artıkları v.s. Hayvan gübresi solucanlar için doğal yaşam ortamı ve besin teşkil etmektedir. Dolayısıyla, Katı Solucan gübresi-Biohumus üretiminde en önemli etken sayılmaktadır.

Solucanlar nasıl yetiştirilir, daha doğrusu bir yetiştirme yerinin planlanma ve inşası için ne bilmemiz gerekir?

Eski zamanlardan farklı olarak bugün, solucan yetiştirme süreci daha basite indirgenmiş ve herkes tarafından gerçekleştirilebilir.

Bu bağlamda, aşağıda beliritilen hususların iyice bilinmesi gerekir:

• Yer seçimi,

• İnşaat malzemesi ve havuz şekilleri,

• Solucanlarla çalışmak için  gerekli donatım ve araç gereç,

• Havuz kurma.

Solucan yetiştirmek için yer tespiti hususunda önemli olan sızılma imkanı olan, suyun toplanmadığı bir yerin seçilmesidir. Aksi takdirde netice vahim olur. Aynı şekilde söz konusu yerin iğne yapraklı ağaçların altında olmaması lazım. Söz konusu ağaçların yaprakları solucanları olumsuz etkileyen bir tür reçine ihtiva eder. Solucanlar toprağın sarsılması ve rüzgardan da olumsuz etkilenirler. O yüzden solucan yetiştirme yerinin demiryolundan ve otobandan  uzak  olup havuzların rüzgarın estiği istikamete doğru yapılması gerekir. Yakında, sulama imkanının sağlanması için suyun olması gerek. Deneyimler, bir kişinin ideal olarak 200 m2  ya da 100 standart havuz işletebileceği bilinmektedir. 1 yıl içinde solucanlar 2 /m2 havuzlarda 500-600 kg katı gübre üretmektedir.

Gelenek ve standart gereği solucan yetiştirmede temel birim olarak  (havuz) alınmaktadır. Standart olarak böyle bir temel havuz 100.000 adet/olgun, genç solucan ve yumurtadan oluşmaktadır. 100cm x 200cm x 50-60 cm. boyutlarında oluşmaktadır. Böyle bir standart havuz her 90 günde yeni üreyen solucanları yeni havuzlara ayrımak gerekir. Dış yetiştirme yerleri-havuzları, sıranın olacağı yere  8-10 mm büyüklüğünde delikli plastik kaplı tel ağı yerleştirmekle yapılır. Solucanlara başta köstebeğin ulaşmasını ve havuzların dağılmasını engelleyecek her nevi ağ şeklinde malzeme kullanılabilir. Sıralara yandan, zarar verici unsurların ulaşmasına karşı metal ağ konulur. Havuzlar, genişliği 1.2-2 metre, yüksekliği 50-60 cm. uzunluğu ise isteğe bağlı yapılır.

Solucan yetiştirme işinde gerekli olan malzeme: kürek, tekerlekli arabacık, tırmık, sulamak için kova (daha büyük yetiştirme yuvaları için sulama hortumu), termometre, lakmus kağıdı ya da asidite ölçme aleti (pH meter). Termometre ile sıcaklık takip edilir. Sıcaklık 30C ‘e ulaştığında havuzların sulamasıyla ya da üzerinde gölge yapılmasıyla sıcaklığın azalması gerekir. Sıcaklık 5-7C dereceye düştüğünde daha kalın bir tabaka besin ve saman konulması gerek. Lakmus kağıdı ya da pH meter ile asiditeyi ölçmemiz lazım. Asidite değeri’nin 6,5-7,5 olması gerek. Asidite haftada bir ölçülür. Asidite yüksek değerlere ulaştığında granül şeklinde (0-4mm) kalsiyum karbonat (% 95 kalsiyum-karbonat bulunan,önceden kaynatılmış kurutulup öğütülmüş yumurta kabuğuda olabilir) 2 m2 havuza/sisteme 200-500 gr(sönmüş veya sönmemiş kireç değil solucanlar açısından ölümcül olur) katarak normal değerlere düşürülür. 

Havuzlara, önceden hazırlanmış 5-10 cm kalınlığında bir tabaka hayvan gübresinin serilmesiyle yapılıyor. Genelde ahırdan çıkarıldıktan 3-6 ay dışarda bekletildikten yanmış-fermente hayvan gübresi kullanılır. Bu gübre, havuza verilmeden önce, yüksek asidite değeri (pH 8’in üzerinde) olduğundan dolayı, asiditesinin 7,0-7,3pH değere düşürülmesine kadar suyla yıkanır. Bu gübreye 15-20 cm. bir kalınlık elde edene kadar solucanlar brakılır. Ardından da her 15-20 günde her havuza, daha doğrusu bir havuzun kapladığı 2m2 alana 100-110 kg. hayvan gübresi ilave edilir. Solucanların ürettikleri gübre (biohumus) en fazla yılda iki defa toplanır. Not: Bizim tecrübelerimize dayanarak en az 9 en çok 18 ay içinde katı gübrenin hasat edilmesi gerek.

Solucanların normal gelişmesi için hangi koşullar gerekir?

Birçok koşullar yanı sıra, Kaliforniya solucanlarının normal faaliyetleri için aşağıdaki koşulların yerine getirilmesi gerekir:

Sıcaklık çok önemli etkendir. Solucanlara kış sıcaklığından daha çok yaz sıcaklığı severler. Solucanların yoğun faaliyetleri ve üremeleri için en uygun sıcaklık derecesi 16-24 C ‘dir.

Su solucanların temel yaşam unsurlarından bir tanesidir. Suyun ne çok az ne de çok fazla olması önemli bir etkendir. Sulama sayısı ve yoğunluğu dış sıcaklığa bağlıdır, öyleki sıcak ve kurak iklimli bölgelerde daha sıkça sulama yapılır, soğuk bölgelerde ise nem oranının en uygun seviyede tutulması için sulama daha seyrek aralarla yapılır. En uygun nem oranı ise %60-%70’dir.

Zeminin asidite oranı çok önemlidir. Zemin alkali reaksiyon gösterdiğinde solucanlar faaliyetlerini asgariye indirgerler. pH değeri 8,5’i aştığında solucanlar için ölüm demektir.En İdeal reaksiyon ortamı 6,8-7,8 arasındadır.

Besin solucanların faaliyetleri ve solucan gübresinin kalitesi hususunda çok önemli bir yer almaktadır. Yukarıda anlatıldığı gibi, en iyi netice(kalite) yanmış şekliyle (3-6 ay bekletilmiş) hayvan gübresiyle alınır.

Işık solucanları olumsuz etkiler. Doğrudan doğruya güneş ışığına maruz kaldıkları zaman solucanlar çabuk ölür. O yüzden havuzların dışarda yapıldığından, kış aylarında saman-hasır,yaz aylarında ise UV işinlarına karşı yeşil ağ ile örtülmeleri tercih edilir.

Solucanlar hangi düşman ve hastalıklara maruz kalabilir?

Solucanların düşmanlarının başında, solucanlarla beslenen köstebek gelir. Ardından fare, kurbağa, yılan, kuşlar, kümes hayvanları ve kırkayak gelmeketdir. Köstebekler solucanları yetiştiren onların yuvaya girmelerini  fark  etmeden çok büyük zarar verebilirler.Köstebeklerin yakalanması için özel kapanların kullanılması lazım. Solucanlarda, insanlarda rastlanan hastalıklar yoktur. Neredeyse tek hastalıkları, “protein zehirlenmesi” denilen yanlış beslenmeden dolayı metabolizmalarının bozulmasıdır. Bu düzensizlik yemin-mamanın fazla asiditesinden kaynaklanır.

Bu şekilde elde edilen Solucan gübresinin özelikleri-nitelikleri nedir?

Solucanların ürettikleri solucan gübresi Dünyada var olan en iyi organik gübredir. Tarımda, ormancılıkta, çiçekçilik ve gübre ihtiyacı duyulan her alanda kullanılması önerilir ve idealdir. Hayvan gübresinden farklı olarak, solucanların işleminden geçmesiyle daha doğrusu sindirim sistemlerinde bulunan ve onları koruyan vücut sıvılarını (sölom sıvısı)  gübreye geçirirler,bu gübrede   besin maddeleri açısından yararlı mikroorganizmalar ,mayalarla, azot fikse eden bakteriler, antibiyotik etkisi yaratacak doğalbüyüme hormonları,enzimler ve  mikorizal mantarlar bulunur, kısacası çok daha zengin yeni yoğun (konsantre)  bir gübre ortaya çıkmaktadır. Demek oluyor ki, ortaya kokusuz, bambaşka fiziksel, kimyasal ve biyolojik nitelikleri olan bir gübre çıkmaktadır. Solucan gübresi, hayvan gübresine kıyasla  çok daha az miktarda su, daha çok ise organik ve  mineral maddeler içermektedir ve dolayısıyla, ell’le dahi, saçılması daha kolaydır. Solucan gübresinin gelecekteki önemi, kimyasal (sunni) gübrelerin sürekli ve yoğun kullanımı neticesinde doğal humusun kesin olarak azalması belirlemektedir, öyle ki bugün gelişmiş ülkelerde söz konusu bu temel kaynağın tükenmesinden endişe duyulmaktadır ve o yüzden solucan gübresi üretim ve kullanım dinamiği sürekli artmaktadır. Solucan gübresi etraftaki toprağın dağılmasında etkin rol oynayan organik maddelerden ve bakterilerden oluşmasından dolayı, hayvan ve sunni gübrelerin kullanımında olduğu gibi  bu tür gübrede “aşırı doz” olgusuna ve neticede “bitkilerin yanmasına” rastlanmaz. Analizlere göre standart kalitede Solucan Gübresinin değerleri şöyledir: % 40-55 organik madde; pH 6,5-7,5; nem oranı %35-45; N %2-4, P %2,5-4 ve K %2,5-4; Yaralı mikroorganizma popülasyonun 1 gr-ml/10-50 milyar olması gerek.

Kaynak: 2005 yıllında Danışman Hocalarımız Prof.dr.Jugoslav Ziberovski ve Prof.dr Mirçe Naumovski yazdığı Kitaptan "Одгледување на Калифорниски Црви" ve   Biohumus (Vermicast) Uzmanı Slobodan Vuksanoviç.